به گزارش روابط عمومی سازمان امور دانشجویان به نقل از وزارت علوم، جنگ رمضان و تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به کشورمان، یکی از پیچیدهترین مقاطع پیش روی نظام آموزش عالی در سالهای اخیر بود. گستردگی تهدیدها، استمرار شرایط جنگی و همزمانی آن با روزهای پایانی سال، تعطیلات نوروز و آغاز نیمسال تحصیلی جدید، ضرورت اتخاذ تصمیمات سریع، هماهنگ و چندبعدی را دوچندان کرد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از نخستین ساعات آغاز بحران، با تشکیل جلسات مستمر مدیریتی و هماهنگی با دانشگاهها، مؤسسات آموزش عالی، پارکهای علم و فناوری و سایر نهادهای وابسته، مجموعهای از سیاستها و اقدامات را برای حفظ تداوم آموزش، حمایت از دانشجویان و دانشگاهیان، صیانت از زیرساختهای علمی کشور، مدیریت پیامدهای جنگ و برنامهریزی برای دوران پساجنگ به اجرا گذاشت. تجربه جنگ رمضان نشان داد که دانشگاههای کشور علاوه بر ایفای مأموریتهای آموزشی و پژوهشی، به عنوان بخشی از ظرفیت ملی ایران در شرایط بحران نیز نقشآفرینی میکنند.
آغاز مدیریت بحران در آموزش عالی
نخستین اقدام وزارت علوم پس از آغاز تجاوزات، حفظ تداوم فعالیتهای آموزشی و جلوگیری از وقفه در فرآیند آموزش بود. بر این اساس، وزارت علوم با صدور اطلاعیههای رسمی، دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی کشور را به سمت آموزش مجازی هدایت کرد و اعلام شد که نحوه ادامه فعالیتهای آموزشی و برنامه زمانبندی کلاسها به صورت مستمر اطلاعرسانی خواهد شد.
همزمان تمامی مهلتهای آموزشی، اداری و دانشجویی که ممکن بود تحت تأثیر شرایط جنگی قرار گیرند، تمدید شد تا دانشجویان و اعضای هیئت علمی بتوانند بدون نگرانی از محدودیتهای زمانی، امور آموزشی خود را پیگیری کنند.
تداوم آموزش مجازی در سراسر کشور
در ادامه و با طولانی شدن شرایط جنگی، وزارت علوم تصمیم گرفت تمامی کلاسهای دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی تا پایان سال ۱۴۰۴ به صورت مجازی برگزار شود. این تصمیم امکان استمرار آموزش در سراسر کشور را فراهم کرد و از تعطیلی کامل دانشگاهها جلوگیری نمود.
در عین حال، وزارت علوم با انتشار اطلاعیههای متعدد، شایعات و اخبار نادرست درباره تعطیلی کامل دانشگاهها را تکذیب کرد و بر استمرار فعالیت آموزشی دانشگاهها تأکید داشت. این رویکرد سبب شد تا نظام آموزش عالی کشور بتواند حتی در شرایط جنگی نیز مأموریت اصلی خود را ادامه دهد.
توسعه آموزش هوشمند و محتوای آفلاین
با آغاز سال ۱۴۰۵ نیز سیاست آموزش مجازی ادامه یافت. وزیر علوم اعلام کرد که از نیمه فروردینماه، کلاسهای دانشگاهی همچنان به صورت مجازی برگزار خواهد شد و معاونت آموزشی وزارت علوم نیز دستورالعملهای جدیدی برای تداوم آموزش ارائه کرد.
بر اساس این دستورالعملها، علاوه بر کلاسهای برخط، استفاده از آرشیو آموزشی، کلاسهای ضبطشده و محتوای آفلاین نیز به رسمیت شناخته شد تا دانشجویانی که به دلایل مختلف امکان حضور همزمان در کلاسهای مجازی را ندارند، از فرآیند آموزش بازنمانند.
حمایت روانی از دانشجویان در شرایط جنگی
یکی دیگر از محورهای مهم اقدامات وزارت علوم در جنگ رمضان، حمایت روانی و اجتماعی از دانشجویان بود. شرایط جنگی، اضطراب ناشی از حملات، نگرانی خانوادهها و نااطمینانی نسبت به آینده، ضرورت تقویت خدمات مشاورهای را آشکار ساخته بود.
در همین راستا، طرح «صدای مشاور دانشجو در شرایط اضطرار» راهاندازی شد. این طرح با هدف ارائه خدمات روانشناسی و مشاوره تخصصی به دانشجویان دانشگاههای کشور طراحی شد و خدمات آن از ساعات ابتدایی صبح تا ساعات پایانی شب در دسترس قرار گرفت. وزارت علوم همچنین این طرح را در ایام نوروز ۱۴۰۵ نیز استمرار بخشید تا دانشجویان در تمام دوره بحران به خدمات مشاورهای دسترسی داشته باشند.
مسئولیت اجتماعی دانشگاهها در قبال دانشجویان
در کنار این اقدامات، معاونتهای دانشجویی دانشگاهها موظف شدند ارتباط مستمر خود را با دانشجویان حفظ کنند و وضعیت رفاهی، معیشتی و روانی آنان را به طور منظم پیگیری نمایند.
تأکید شد که دانشگاهها صرفاً نهادهای آموزشی نیستند، بلکه در شرایط بحران مسئولیت اجتماعی مهمی در قبال دانشجویان خود بر عهده دارند. معاونتهای دانشجویی در سراسر کشور با اجرای برنامههای حمایتی و ارتباط مستمر با دانشجویان تلاش کردند آثار روانی ناشی از جنگ را کاهش دهند.
تداوم آموزش دانشجویان بینالمللی
در حوزه دانشجویان بینالمللی نیز اقدامات ویژهای انجام شد. سازمان امور دانشجویان از نخستین روزهای بحران، اطلاعیههای لازم را برای مدیریت وضعیت دانشجویان خارجی صادر کرد و دانشگاهها موظف شدند شرایط لازم برای تداوم تحصیل آنان را فراهم کنند.
در ادامه نیز مقرر شد آموزش دانشجویان بینالمللی در شرایط جنگی از طریق بسترهای مجازی ادامه یابد و آزمونها و کلاسهای آنان به صورت غیرحضوری برگزار شود تا ارتباط علمی کشور با جامعه دانشگاهی بینالمللی دچار وقفه نشود.
پویش ملی دانشگاهیان برای ایران
وزارت علوم همزمان با مدیریت امور آموزشی، توجه ویژهای به حوزه فرهنگی و تقویت روحیه ملی داشت. در همین چارچوب «پویش ملی ایستادگی برای ایران» با مشارکت دانشگاهیان سراسر کشور شکل گرفت.
این پویش بستری برای مشارکت استادان، دانشجویان و کارکنان دانشگاهها در حمایت از منافع ملی، تقویت انسجام اجتماعی و پاسداشت هویت ملی در شرایط جنگی فراهم کرد.
تسهیلات ویژه برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی
در حوزه دانشجویان تحصیلات تکمیلی نیز تسهیلات متعددی در نظر گرفته شد. با توجه به اختلالهای ناشی از شرایط جنگی، مهلت دفاع از پایاننامهها، رسالههای دکتری و پروپوزالهای دانشجویان تحصیلات تکمیلی تا نیمه اردیبهشت ۱۴۰۵ تمدید شد.
این تصمیم امکان برنامهریزی بهتر برای دانشجویان و استادان راهنما را فراهم کرد و از بروز مشکلات آموزشی و اداری برای پژوهشگران جوان جلوگیری نمود.
بازتنظیم آزمونهای ملی و سراسری
موضوع آزمونهای ملی نیز از جمله مسائل مهم این دوره بود. وزارت علوم با ارزیابی مستمر شرایط کشور، تصمیم گرفت زمان برگزاری برخی آزمونهای مهم از جمله آزمون کارشناسی ارشد ناپیوسته و آزمون پذیرش دانشجو-معلم را به تعویق بیندازد.
همچنین روند ثبتنام آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ متناسب با شرایط کشور بازتنظیم شد تا حقوق داوطلبان حفظ شود و برگزاری آزمونها در فضایی آرام و ایمن صورت گیرد.
حمایت از خانوادههای شهدا و آسیبدیدگان دانشگاهی
یکی از مهمترین محورهای فعالیت وزارت علوم در جنگ رمضان، حمایت از خانوادههای شهدا و آسیبدیدگان دانشگاهی بود. وزیر علوم در نشستهای مختلف تأکید کرد که دانشگاهها موظفاند از خانوادههای شهدا، مجروحان و آسیبدیدگان دانشگاهی حمایت کنند.
همچنین مقرر شد بخشی از ساختمانهای دانشگاهی که در جریان حملات دشمن آسیب دیدهاند، به عنوان اسناد زنده جنایات جنگی حفظ شوند تا برای ثبت در حافظه تاریخی ملت ایران و پیگیریهای حقوقی آینده مورد استفاده قرار گیرند.
پیگیری حقوقی حملات به مراکز علمی
در حوزه حقوقی و بینالمللی نیز وزارت علوم رویکرد فعالی را در پیش گرفت. دولت و وزارت علوم پیگیری حقوقی حملات صورتگرفته علیه دانشگاهها و مراکز علمی کشور را در مجامع بینالمللی آغاز کردند.
برای این منظور، کمیته ویژه حقوقی در وزارت علوم تشکیل شد تا مستندسازی خسارات وارده به نهاد علم و آموزش عالی را دنبال کند و زمینههای لازم برای طرح دعاوی بینالمللی علیه عاملان این تجاوزات را فراهم سازد. وزیر علوم بارها بر ضرورت ثبت دقیق خسارات وارده به دانشگاهها، خوابگاهها و مراکز پژوهشی تأکید کرد و این موضوع را بخشی از مسئولیت تاریخی نظام آموزش عالی کشور دانست.
تداوم دیپلماسی علمی در دوران جنگ
در کنار پیگیریهای حقوقی، دیپلماسی علمی کشور نیز در دوران جنگ متوقف نشد. وزیر علوم در نشست با مدیران بینالملل دانشگاهها تأکید کرد که معاونان بینالملل دانشگاهها نباید منتظر اقدامات ستادی بمانند و باید به صورت فعال در عرصه دیپلماسی علمی نقشآفرینی کنند.
بر همین اساس، ارتباط با دانشگاهها و مراکز علمی جهان، تبیین ابعاد تجاوز به نهاد علم و حفظ تعاملات علمی بینالمللی در دستور کار قرار گرفت. وزارت علوم همچنین بر تداوم دیپلماسی علمی در دوران پساجنگ به عنوان یکی از ابزارهای تقویت جایگاه بینالمللی کشور تأکید کرد.
بازسازی زیرساختهای علمی و رفاهی
یکی دیگر از محورهای مهم مدیریت جنگ رمضان، حفظ و بازسازی زیرساختهای علمی و رفاهی دانشگاهها بود. معاونتهای دانشجویی موظف شدند به صورت مستمر وضعیت خوابگاهها و مراکز دانشجویی را رصد کنند و نسبت به بازسازی، تعمیر و رفع نیازهای این مراکز اقدام نمایند.
همچنین وزارت علوم اعلام کرد دانشگاهها موظفاند در بازسازی منازل آسیبدیده اعضای هیئت علمی همکاری و حمایت لازم را به عمل آورند.
حمایت از شرکتهای دانشبنیان و زیستبوم فناوری
حمایت از زیستبوم فناوری و شرکتهای دانشبنیان نیز از اولویتهای مهم وزارت علوم در این دوره بود. در گزارشهای رسمی وزارت علوم، حمایت از شرکتهای دانشبنیان مشروط به حفظ نیروی انسانی متخصص مورد تأکید قرار گرفت و در ادامه سه بسته حمایتی جدید برای جبران آسیبهای غیرمستقیم و اردشده به شرکتهای دانشبنیان به تصویب رسید.
همچنین همکاری وزارت علوم با وزارت راه و شهرسازی برای بهرهگیری از ظرفیتهای فناورانه کشور و تسریع در اجرای پروژههای مرتبط با مسکن دانشگاهیان توسعه یافت.
برنامهریزی برای دوران پساجنگ
با فروکش کردن تدریجی شرایط جنگی، وزارت علوم برنامهریزی برای دوران پساجنگ را آغاز کرد. وزیر علوم در نشست معاونان آموزشی دانشگاهها بر ضرورت بازنگری در رویههای مدیریتی، کاهش مقررات غیرضروری، حفظ وحدت و بهرهگیری از تجربیات دوران بحران تأکید کرد.
همچنین توسعه آموزش هوشمند و سرمایهگذاری بر زیرساختهای دیجیتال آموزش عالی به عنوان یکی از مهمترین درسآموختههای جنگ رمضان مورد توجه قرار گرفت.