به گزارش روابط عمومی سازمان امور دانشجویان، نشست مشترک رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در قاره آفریقا با سازمان امور دانشجویان، با حضور دکتر عباس قنبری‌باغستان معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان و دکتر ربانی مدیرکل همکاری‌های علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، به صورت برخط برگزار شد.
در این نشست، دکتر عباس قنبری باغستان ضمن ارائه چهار محور مقدماتی پیرامون راهبرد حضور در قاره آفریقا، با تأکید بر اینکه این قاره به عنوان بازاری بکر و متأسفانه کم‌تر توجه‌شده در کانون توجه دیپلماسی علمی کشور قرار دارد، تصریح کرد: شناخت عمیقی که از حوزه آفریقا وجود دارد نشان می‌دهد ملت‌های این قاره پیوندهای ریشه‌دار فرهنگی و حتی ایدئولوژیک با ایران داشته و علاقه مندان زیادی خواهان تعامل با کشورمان هستند. تجربیات میدانی بنده شامل پنج سال عضویت در هیئت علمی دانشگاه‌های مالزی و میزبانی از دانشجویان کشورهای مختلف آفریقایی، فعالیت به عنوان مشاور بین‌الملل «پارک علم و فناوری فاوا» فعال در حوزه ICT در سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، و سفر کاری به کشور مالی جهت تأسیس پارک علم و فناوری مشترک و امضای تفاهم‌نامه فی‌مابین، گواهی روشن بر عمق این قرابت‌ها و اهمیت راهبردی قاره آفریقا است.
معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان امور دانشجویان با اشاره به افق‌های اقتصادی پیش‌رو از جمله پیش‌بینی پیشی گرفتن اقتصاد نیجریه از استرالیا تا سال ۲۰۵۰، به ارائه آمارهای تأمل‌برانگیز در خصوص حجم تقاضای تحصیلی در این قاره پرداخت و افزود: بر اساس گزارش‌های مراجع بین‌المللی، شمار دانشجویان آفریقایی که به صورت آنلاین در انگلستان تحصیل می‌کنند و در کشورهای خود حضور دارند، از کل دانشجویان فیزیکی و حضوری این کشور فراتر رفته است؛ این امر گویای تقاضای عظیم برای ادامه تحصیل در میان جوانان آفریقایی است.
دکتر قنبری باغستان ادامه داد: از سوی دیگر، در حالی که مجموع دانشجویان بین‌الملل شاغل به تحصیل در ایران بین ۷۵ تا ۸۰ هزار نفر از حدود ۸۶ تا ۹۰ کشور جهان هستند، کشور ترکیه به تنهایی میزبان ۶۰ هزار دانشجوی آفریقایی است؛ رقمی که ضرورت سرعت عمل، آینده‌نگری و اهتمام جدی‌تر جمهوری اسلامی ایران در این بازار پرتقاضا را آشکار می‌سازد.
وی با اشاره به محدودیت‌ها و چالش‌های جذب دانشجو از اروپا و آمریکا به دلیل تحریم‌های بین‌المللی و مسافت طولانی جغرافیایی، مزیت‌های رقابتی جمهوری اسلامی ایران در قاره آفریقا را در سه بخش تبیین کرد و ادامه داد: نخستین مزیت کلیدی، بهینه‌بودن هزینه‌های زندگی و تحصیل در ایران در مقایسه با رقبایی نظیر ترکیه، مالزی و هند است. با توجه به شرایط اقتصادی بخش متوسط به بالا در کشورهای آفریقایی، هزینه‌های مقرون‌به‌صرفه ایران بهترین مزیت رقابتی محسوب می‌شود؛ چنان‌که در مناسبات پیشین با هیئت‌های آفریقایی، تعجب آنها از هزینه‌های پایین زندگی در ایران مانند مقایسه قیمت بنزین و هزینه‌های روزمره، مشهود بود و امروز نیز با نوسانات ارزی، برآورد هزینه یک زندگی دانشجویی در ایران فضایی کاملاً اقتصادی و استثنایی را برای این قشر فراهم می‌کند.
دکتر قنبری‌باغستان دومین مزیت رقابتی کشورمان را اعتبار و جایگاه علمی بالا بر اساس نظام‌های معتبر رتبه‌بندی بین‌المللی پنج نظام برتر جهانی و برآیند پایگاه استنادی سایمگو دانست و خاطرنشان کرد: قرار گرفتن جمهوری اسلامی ایران در رتبه ۱۵ تا ۲۰ علمی جهان، آن هم در شرایطی که کشورهای غربی با موانع ویزا و هزینه‌های سرسام‌آور همراه هستند، مقصدی بسیار معتبر و در عین حال مقرون‌به‌صرفه برای نخبگان آفریقایی پدید آورده است.
وی سومین مزیت مهم را قرابت‌های فرهنگی و پذیرش اجتماعی بالا برشمرد و تأکید کرد: فرهنگ ایرانی-اسلامی به عنوان بخشی از فرهنگ آسیایی و شرقی، همراه با روحیه ملایمت و مهمان‌نوازی جامعه ایران و تجربه موفق میزبانی از صدها هزار تبعه خارجی همچون جامعه بزرگ اتباع عراقی، بستر سازگاری اجتماعی مناسبی را ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که درجه پذیرش اتباع خارجی در ایران بالا بوده و دانشجویان آفریقایی می‌توانند به راحتی در این فضا به تحصیل بپردازند.
معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان با تأکید بر رسالت کلان جمهوری اسلامی ایران در جذب و تربیت دانشجویان مستعد و ممتاز با هدف تبدیل شدن آنان به «سفیران علمی و فرهنگی» آینده، بر آمادگی سازمان امور دانشجویان برای اعطای بورسیه‌های تحصیلی به برگزیدگان معرفی‌شده از سوی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در رشته‌های گوناگون از جمله فنی و مهندسی، فناوری اطلاعات (IT) تأکید کرد.
اجرایی شدن آموزش فرامرزی؛ برگزاری دوره‌های مشترک در کشور محل مأموریت رایزنان
دکتر قنبری‌باغستان، در ادامه محورهای کلان همکاری را در قالب «آموزش فرامرزی»، «بورسیه‌های تحصیلی» و «رفع موانع اداری و مالی» تشریح کرد؛ گفت: طرح «آموزش فرامرزی» نزدیک به یک سال و نیم است که در این سازمان دنبال می‌شود، این طرح در دو گام موازی پیش‌بینی شده که گام نخست آن به سرانجام رسیده و هم‌اکنون قابلیت اجرا دارد. بر این اساس، در صورتی که رایزنان فرهنگی دانشگاهی را در کشور محل مأموریت معرفی کنند که مایل به برگزاری دوره مشترک با یکی از دانشگاه‌های بزرگ ایران در همان کشور باشد، سازمان امور دانشجویان دانشگاه متناظر ایرانی را معرفی خواهد کرد.
وی در تشریح تحول سیاست‌گذاری این حوزه تصریح کرد: پیش‌تر شورای گسترش آموزش عالی، اعتبار و رتبه بالای دانشگاه خارجی طرف قرارداد را الزامی می‌دانست؛ اما این قید برداشته شد و ملاک جدید، اثبات وجود تقاضا و بازار دانشجویی در کشور میزبان است. به این ترتیب، دانشگاه ایرانی به آوردن دانشجو از خارج به داخل کشور، دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری را در کشور محل متقاضی به واسطه یک دانشگاه شریک در آن کشور برگزار می‌کند.
دکتر قنبری‌باغستان خاطرنشان کرد: این سازوکار هم‌اکنون با همکاری دانشگاه‌های علم و صنعت ایران و شهید بهشتی با دو دانشگاه در عراق نهایی و اجرایی شده است و رایزنان می‌توانند از طریق کانال سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، دانشگاه‌های مستعد کشورهای آفریقایی را برای این همکاری معرفی کنند.
اخذ مجوز دوره‌های آنلاین ارشد برای ۶۰ دانشگاه
معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان گام دوم آموزش فرامرزی را مربوط به پذیرش آنلاین دانست و افزود: در حال حاضر مجوز برگزاری دوره‌های مقطع کارشناسی ارشد به صورت آنلاین در قالب یک بسته جامع برای ۶۰ دانشگاه بزرگ کشور در حال اخذ از شورای گسترش است که پیش‌بینی می‌شود طی یکی دو ماه آینده صادر و تا ترم بهمن اجرایی شود.
وی تأکید کرد: با این مجوز، دانشگاه‌های کشورمان نیز مشابه الگوی انگلستان، دانشجویان آفریقایی را برای دوره های کامل آنلاین جذب کنند و دانشجویان متقاضی نیز بدون نیاز به حضور فیزیکی در ایران، می توانند برای تحصیل اقدام نمایند.
اعطای مجوز به زبان دوم برای 30 دانشگاه
وی در همین زمینه به موضوع آموزش به زبان دوم نیز اشاره کرد و گفت: هم‌اکنون ۳۰ دانشگاه کشور مجوز آموزش به زبان دوم را دارند و هرچند ترم پیش، نخستین ترم اجرای این سیاست بود و برخی دانشگاه‌ها هنوز آمادگی کامل نداشتند، اما از ترم جاری یا ترم آینده، دانشگاه ها با آمادگی بیشتری آنرا اجرا خواهند کرد و این می تواند نیاز دانشجوی به دریافت آموزش به زبان دوم برای کسب آمادگی در بازار کار به شدت رقابتی آینده تامین کند.
پذیرش دانشجویان بورسیه معرفی‌شده؛ بدون سقف سهمیه و در تمامی مقاطع
معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان در بخش اصلی سخنان خود با رد صریح رویکردهای پوپولیستی و غیرواقع‌بینانه در اعطای بورسیه، تصریح کرد: اعلام سهمیه‌های عددی برای کشورهای مختلف بدون اتکا به واقعیت‌های بودجه‌ای، تقاضا و رشته، عملیاتی نیست و اعطاء هرگونه بورسیه باید با واقع‌بینی کامل، بودجه، تقاضا و رشته در نظر گرفته شود.
وی با تشریح سازوکار حکمرانی دانشجویان بین‌الملل خاطرنشان کرد: این سازوکار بر مبنای نهادهای معرف است و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به عنوان یک نهاد معرف رسمی، بر اساس سیاست‌های خود نسبت به شناسایی، ارزیابی و ترسیم آینده حرفه‌ای متقاضیان مستعد اقدام و سپس اسامی آنان را به سازمان امور دانشجویان اعلام می‌کند. بر همین اساس، سیاست‌گذاری درباره بورسیه شدن یا نشدن یک متقاضی، تعیین رشته تحصیلی و برنامه‌ریزی برای بازگشت و بهره‌برداری از آنها در کشورهای متبوع، کاملاً در حوزه اختیارات سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی است و سازمان امور دانشجویان در این فرآیند دخالتی ندارد.
وی همچنین در پاسخ به برخی سئوالات درباره محدودیت‌های مربوط به انتخاب مقطع و رشته تحصیلی،اظهار داشت: ۲۳۰ دانشگاه کشور مجوز جذب دانشجویان بین‌الملل را دارند و از منظر دانشگاهی، مقطعی و رشته‌ای محدودیت جدی وجود ندارد؛ بورسیه در هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری برقرار است و از میان نزدیک به دو هزار رشته تحصیلی، تنها حدود شش رشته محدودیت هایی در پذیرش دارند.
برطرف شدن موانع مالی؛ امکان قانونی دریافت شهریه ارزی توسط دانشگاه‌ها
معاون بورس و امور دانشجویان خارج سازمان در ادامه به رفع چالش‌های مطرح‌شده از سوی رایزنان پرداخت و درباره تبادلات مالی گفت: خوشبختانه مشکل حساب ارزی دانشگاه ها و مجوز دریافت شهریه به ارز برطرف شده است و دانشگاه‌ها هم‌اکنون به صورت قانونی امکان دریافت شهریه به ارز را دارند.
وی در پایان بار دیگر از رایزنان فرهنگی خواست تا دانشگاه‌های واجد شرایط آفریقایی را برای راه‌اندازی دوره‌های مشترک به سازمان معرفی کنند و اطمینان داد که به محض صدور مجوز دوره‌های آنلاین، این ظرفیت جدید نیز در قالب بسته اطلاع‌رسانی کامل در اختیار رایزنان قرار خواهد گرفت.
گفتنی است در ادامه این نشست رایزنان فرهنگی ۱۲ کشور از قاره آفریقا پیشنهادها و دیدگاه‌های خود را برای پویایی بیشتر دیپلماسی علمی در آفریقا ارائه نمودند.